LEKSYKONCzęści maszyn
Sworzeń
Inne nazwy: Sworzeń wysięgnika, sworzeń łyżki, trzpień przegubu
Hartowany i szlifowany stalowy wał tworzący przegub między dwoma elementami konstrukcyjnymi maszyny — wysięgnikiem a ramieniem, ramieniem a łyżką, siłownikiem a mocowaniem — przenoszący całe obciążenie przez jedną oś.
Co robi
Każda artykulacja koparki jest połączeniem sworzniowym, a każdy sworzeń przenosi pełne obciążenie robocze przy ścinaniu dwustronnym, obracając się przy tym powoli pod tym obciążeniem. Stal jest zwykle nawęglana albo hartowana indukcyjnie z ciągliwym rdzeniem, a potem szlifowana na wymiar, i pracuje w tulei z brązu lub kompozytu smarowanej według harmonogramu. Średnice sworzni w maszynach średniej klasy mieszczą się w przedziale 60–120 mm; większe maszyny używają sworzni, których dwie osoby nie podniosą.
Dlaczego staje się obiektem
Sworzeń to czysty walec, szlifowany i polerowany, z otworami smarowymi, spłaszczeniem ustalającym i często nadlewem pod płytkę zabezpieczającą na jednym końcu. Kontrast między wałem o lustrzanej powierzchni a surową konstrukcją, którą łączył, jest ostry i to właśnie sprawia, że sworzeń dobrze czyta się jako obiekt. Wycofuje się je z powodu owalizacji albo zatarć, a zużycie widać wtedy jako spłaszczenie po jednej stronie — dowód kierunku obciążenia, bo sworzeń obraca się tylko w ograniczonym łuku i zawsze przenosi obciążenie w tej samej ćwiartce.
